erginleme

Bu yazıyı müthiş araştırmalar, sayfalarca okuma sonunda yazmıyorum. En azından bu yazı için derin araştırmalar yapmadım.

Fakat, geçtiğimiz senelerde Oz Büyücüsü’ndeki Dorothy’nin Oz diyarına -bilinçdışına- gidip de büyüyemeden gelmesi hakkında bir makale yazmıştım. Ve az önce bu yazıya başlamadan önce aklıma geldi ve onunla başlamak istedim. Büyümekten kasıt tabii ki erginlemek, kendini bulmak, yetişkin hale gelmek ve içsel problemlerimizi bir nebze nihayetine kavuşturmak.

Ben henüz gerçek bir yetişkin haline gelmedim. Ama çabalıyorum. Hep bebek suratım yüzünden kimsenin beni ciddiye almadığını düşünürdüm. Davranışlarımın etkisini, davranışlarımı pek algılama kabiliyetim yoktu. Usulca öğreniyor ve deneyimliyorum. Ama bu davranışlarımı değiştirerel değil, içimde bir şeyleri çözümlemeye başladığımdan oluyor. Yani bunlar davranışlarımı etkiliyormuş. Öğrencilerimle aramda hep bir sevgi ilişkisi olduğunu düşündüm ve hissettim şimdiye kadar. Sevmeyenler de oldu tabii ki. Özellikle yetişkin öğrencilerimle ilişkilerimde evet birbirimizden rahatsız olmuyorduk en azından diyebiliyordum. Ilk defa ellili kırklı yaşlarımdaki öğrencilerimin bana saygı duyduğunu hissediyorum. “Nasıl hissettiriyor” diye sordu terapistim ve güven verici oldu gerçekten ağzımdan çıkan. Kendime karşı güven hissi. Teşekkür ederim kendime.

Dorothy’e dönecek olursak, nasıl başarısız bir Kahramanın Yolculuğu tamamlandığından bahsetmiştim. Kahramanın Yolculuğu hep bir erginlemeyle biterdi. Baum Bey kadın olduğundan ötürü mü böyle yapmıştı acaba diye düşünmedim değil aslında ama hayır Baum’un da çözümleyemediği çok şey vardı. Ve kitaba böyle yansımıştı. Peki kahramanın yolculuğu nedir? Önce bununla başlayalım. Wikipedia’da bahsedilen kısa ve öz anlatımla bir kriz anında kahraman bir yolculuğa çıkar, birden fazla macerayla karşılaşır ve üstünden gelir. Bu maceralar esnasında kendisine ve yaşadığı krize dair çözümlemeler yaşar ve eve değişmiş, büyümüş, kendisini bulmuş halde geri döner. Dorothy’nin yaşadığı da buydu. Bir hortum sebebiyle bilincini kaybedip kendisi büyülü bir alanda bulur. Tesadüfen kötü cadıyı öldürür (evi onun üstüne düşer) ve ardından iyi cadı gelir ve Dorothy’e yardım etmek ister. Dorothy evine dönmek ister sadece. İyi cadı da ona Oz büyücüsünü ziyaret etmesi gerektiğini söyler. O diyardaki en güçlü büyücüdür Oz büyücüsü. Dorothy sarı yolu izlemeye başlar. Yolda Korkak Aslan, Korkuluk ve Teneke Adam ile karşılaşır, her biri bir şey ister Oz Büyücüsünden ve yola beraber devam ederler. Birçok macera yaşarlar. Ben Dorothy’nin bu üç adam ve sürekli evi düşünmesi yüzünden erginleyemediğini söylüyorum. Neden peki? Dorothy neredeyse tehlike ve zararlardan bu üç adam sayesinde kurtarılmıştır. Kendi gücünü keşfedilme olanağı bırakmamıştır kendisine. “Bir şeyler yap lütfen” mantığıyla hareket etmiştir çoğunlukla. Sadece tek bir yerde kendisini ve aslanı kurtarabilme olanağına sahip olmuştur ki o da köpeği Toto sayesinde ve bir kaza ile mümkün olabilmiştir. Toto, Dorothy’nin asıl bu diyarda dikkate alması gereken bir karakterdir fikrimce. Çünkü Toto, Dorothy’nin kendisini savunmaya çalışan benliğidir ama hep sorun çıkaran bir karakter olarak algılanır ve öyle de davranılır. Toto tehlikeleri öngörebilen ve tepki verebilen bir öğedir aslında kitapta ama Dorothy genellikle ona kızmakla ve sadece eve dönmeyi istemekle meşgul olduğundan farkına varamaz. Kahramanın Yolcuğuluğunda, kahraman eve dönme hayaliyle yanıp tutuşmaz. Kahraman yaşadıklarına odaklanır ve görevini tamamladığında, kendisini hissettiğinde geri döner. Dorothy böyle değildir. Eve dönme hayaliyle o kadar çok yanıp tutuşur ki yaşadıklarından çıkardığı anlam kendisini çözmek için asla yeterli olmamıştır. Hatta kitabında sonunda, kitabın başından beri sahip olduğu gümüş ayakkabılar götürecektir onu evine. Ayakkabıların ona neden hediye edildiğini düşünmez bile.

Işte bu açıdan biz de Dorothy gibiyiz. Bir şeylere o kadar açız ki (eve dönmek) gibi yaşarken farkındalık geliştiremiyoruz. Evimiz, güvenli bölgemizi terk etmek o kadar korkutucu ki bizim için de hemen dönmek istiyoruz. Em teyze ve Henry eniştemiz bizi hep güvende tutmuştur. Bizim açımızdan anne ve babalarımız oluyor, üzgünüm. Onlarla bağımızı uzatmak ve kendi yolculuğumuzun iyi ve kötü yanlarına odaklanmak korkutucu. Tıpkı Oz diyarı gibi. Yabancı. Bilindik ve “sıcak” yere hemen geri dönmek istiyoruz. Bu sadece onların koruma kalkanı altına girmek de değil aslında. Senelerce duyduğumuz sesler, ister kötü olsun ister iyi, hep ebeveynlerimizin sesleri olduğu için kendi sesimiz olmuyor. Kendimize ve çevremize yönelttiğimiz her eleştiri aslında onların sesleri olarak kalıyor. Türk ailesi birbirine bağlı bir aile yapısı değil. Türk aile yapısı birey olmayı engelleyen bir aile yapısı. Belki diğer kültürlerde de vardır tabi. Kendi sesimizi bulmaya yönelik çoğu girişimimiz engelleniyor, kısıtlanıyor. Ve bence çoğu konuda tutarsız olmuşumuz da bu yüzden. Başkalarının sesleriyle yaşıyor ve onları özümseyemiyoruz aslında.

Bu yüzden her hikaye babayı öldürmekle başlıyor aslına bakarsanız. Kitaplarda hep babayı öldürene kadar anlatılır ama asıl hikaye onun sonrasıdır. Baba burada otoritedir. Genelde erk otoritedir ama bizim bunu genele vuramayacağımızı kim söyledi ki? Otoriteyi tutup öfkeyle fırlatmak değildir babayı öldürmek. Onu severek, yanımızda tutarak da öldürebiliriz babayı. Işte o zaman gerçekten erginlemeye başlarız. Babayı öldürmek sorgulamaktır. Içsel, kişisel bir sorgulama. Ve içsel, kişisel bir arayış. Yaralanmayı göze alma, yaraları kabullenme ve daha da ileri gitmektir. Kendi sesimizi oluşturmaktır. Düşüncelerimizin bile ne kadar bize ait olduğunu sorgulamaktır. Hassiktir oradan benim işte diyen olur, olacaktır elbette. Düşüncelerim benim başkasıyla ne alakası var. ama inanın ki olmayabilir. Şekillendirilen düşünceler öfkeye yol açar. Yakıcı, yıkıcı bir öfke yaratır. Bağırma çağırma yakma yıkma olmayabilir fiziksel anlamda ama iç sesinizde bulursunuz o öfkeyi. Kendinize karşı, başkalarına karşı olan eleştirilerinizde, nefretinizde. Hatta belki depresyonunuzda ve kaygı bozukluğunuzda.

Erginlemek veya büyümek veya yetişkin olmak böyle bir şeydir aslında. Kendi sesinizi bulabilmek. Karar verebilmek. Neye kızıp neye kızmayacağınız kabul etmek. Sınırlarınızın nerede olması gerektiğine karar verebilmek. Sınırlarınızın ne zaman aşılması gerektiğine karar verebilmek. Dur diyebilmek. Veya devam edebilmek. Hayır diyebilmek. Evet demek istediğiniz zamanlara karar verebilmek. Bunu yaptığımda benden götürüsü olur mu diye sorabilmek ve sizden götüreceği miktara karar verebilmek. Herkesin sizi sevmesi gerekmediğine karar verebilmek. Hayır dediğinizde kötü bir insan olmayacağınıza karar verebilmek. Ve herkesin duyguları ile baş etmesinin kendi sorumluluğu olduğuna karar vermek. Anlamak. Hayır dediğinizde mesela kötü hissetmesi sizin sorumluluğunuz değil. Evet dediğinizde de ne kadar mutlu olduğu. Sizin sorumluluğunuzun kendiniz olmasına karar verebilmek. Erginlemek böyle bir şey diyorlar. Neyi, ne kadar, nasıl yaşamak istediğinize karar verebilmek ve hayatınızı o yönde şekillendirecek cesaretle ilerlemek.

Daha kolay diyorlar şimdikinden. Ben güveniyorum söyleyenlere.

Bu da bonus olsun; Wizard of Oz - If I Only Had a Brain